KONTAKT
Turystyka - Noclegi Turystyka - Gastronomia Turystyka - Atrakcje turystyczne Wyspa Sobieszewska - Mapa wyspy Polecamy - Galeria zdjęć Wyspa Sobieszewska - Komunikacja
Artykuły z działu
REKLAMA
Dzieje Wyspy Sobieszewskiej - cz. 1
Geneza powstania Wyspy Sobieszewskiej nieodłącznie związana jest z Wisłą, a głównie z procesami zachodzącymi w jej delcie. Dynamiczna działalność samej rzeki, z drugiej strony zmiany brzegowe spowodowane pracą morza, doprowadziły do utworzenia się pasa mierzei. W tym samym czasie tworzyła się delta rzeki z łachami, odnogami i dopływami.

Badania archeologiczne potwierdziły, że tereny te bardzo wcześnie były zasiedlane przez człowieka, chociaż w sposób sezonowy. Co do zasięgu kulturowego, była to ludność ceramiki sznurowej, lub jej odmiany - kultury rzucewskiej. Nad Zalewem Wiślanym i Zatoką Gdańską trudniła się ona rybołówstwem i myślistwem. Naczynia gliniane sprowadzali ówcześnie mieszkający tam ludzie z dalszych okolic, gdyż gliny zdatnej do obróbki na mierzei nie było. Z innych okresów ślady osadnictwa są słabe. Zabytki na mierzei są zasypane grubą warstwą piasku i dopiero na głębokości wielu metrów natrafia się na wykopaliska. Najstarsze z nich sięgają III okresu neolitu tj. 2000-1700 roku p.n.e.

Warunki, jakie wówczas tam istniały, uniemożliwiały stałe osadnictwo. Bagna, moczary, piaszczyste wydmy wzdłuż brzegu morskiego, częste zalewy i zmiany ukształtowania terenu, stanowiły barierę nie do pokonania dla ówczesnych mieszkańców tej części delty rzeki. Dopiero w kilka wieków po narodzeniu Chrystusa nastąpiło ustabilizowanie procesów brzegowych i uspokojenie wód Morza Bałtyckiego.

Teren dzisiejszej wyspy - Nowa Mierzeja Wewnętrzna (Neue Binnen - Nehrung) lub Nowe Niziny Nadmorskie, przez długi okres czasu pozbawiony był wałów ochronnych, przez co bardziej niż inny narażony na coroczne wylewy Wisły. Po obwałowaniu Starej Mierzei Wewnętrznej (Alte Binnen - Nehrung) albo Starych Nizin Nadmorskich i Żuław, stał się i on interesujący dla osadników. Dotychczas bowiem przeważały tam obszary bagienne, pokryte trzciną, sitowiem i wierzbą, stale lub okresowo pokryte wodą, z nielicznymi wzniesieniami i wysokimi wydmami. Tam, u podnóża wydm nadmorskich, rozpoczęło się zasiedlanie.

W XIV i XV wieku powstało wiele karczm rozsianych po całej mierzei. Na obszarze gdańskim były zobowiązane do płacenia grzywien, m.in. karczma w Górkach i Sobieszewie. W momencie ich powstawania uposażano je w ziemię, zobowiązując przy tym do dodatkowych świadczeń. Karczmy te leżały przy ważnym trakcie łączącym Gdańsk z Królewcem. W 1454 r. nazywano je Kreczem Newefehre i Kreczem Boemsagk. Przy tej ostatniej tworzyć się zaczęła osada przykarczemna.

Na mapach z XVI i XVII wieku, poważnym źródle wiedzy o terenach mierzei, z których powstała w dziewiętnastym stuleciu Wyspa Sobieszewska, zaznaczono "stary wał wiślany". Przecinał on w poprzek dzisiejszą wyspę. W szesnastym stuleciu doszło do wielkiego przewrotu religijnego, zapoczątkowanego przez Marcina Lutra w 1517 roku, który wpłynął znacząco na praktyki religijne na obszarze dzisiejszej wyspy. Mieszczaństwo gdańskie ostatecznie opowiedziawszy się za nowymi prądami wyznaniowymi, w myśl zasady cujus regio illius religio, przekazało kościoły i parafie, w tym kościół w Bohnsack, nowemu wyznaniu.

Do 1793 r., drugiego rozbioru Polski, do Gdańska należały Wielkie Żuławy, Mierzeja Wiślana, wioski, lasy i jeziora zlokalizowane na tym obszarze. Po tym roku przeszły pod władanie Prus. W 1806 r. doszło do wojny prusko-francuskiej. Klęski Prus spowodowały zajęcie przez oddziały cesarza Napoleona Gdańska. Stał się on wolnym miastem, włączonym formalnie i prawnie w system Konfederacji Reńskiej. Późniejsza Wyspa Sobieszewska stała się częścią pierwszego wolnego miasta. Po klęsce Napoleona, w maju 1815 r. król pruski Fryderyk Wilhelm III w rozporządzeniu zapowiedział ostateczny powrót "niektórych dawniej do nas należących polskich posiadłości", w tym Gdańska z okolicą. Potwierdził to akt końcowy Kongresu Wiedeńskiego, z czerwca 1815 roku. Gdańsk znalazł się ponownie pod panowaniem pruskim.

W latach czterdziestych XIX wieku Wisła wpłynęła na los części mierzei, przerywając ją gwałtownie i tworząc sobie nowe ujście. Wicenty Pol, przebywający w tych stronach, tak opisał to wydarzenie: "Od połowy stycznia 1840 roku sparły się wody średniej Wisły (...). Wisła nie mając w ten sposób kiedy ulać wód swoich, wezbrała na brzegach i zagrażała zniszczeniu całej okolicy. Aż 1 lutego 1840 roku w nocy wyrżnęła się nowym korytem wprost ku morzu (...). To nowe koryto nie ma dotąd nazwiska; a że się Wisła tak poczciwie i raźno ku morzu przebrała ? nazwijmy ją tutaj "Śmiałą Wisłą".

Nowa rzeka nie tylko na trwale podzieliła jedną dotychczas miejscowość Górki (Neufähr), lecz rozpoczęła półwieczną, trudna drogę tej części mierzei do chwili, gdy ziemia ta stała się wyspą, a później częścią Gdańska. Aby uchronić miasto przed kapryśną rzeką usypano wał w poprzek starego koryta Wisły, nieopodal podzielonych wodą Górek, budując śluzę komorową w Pleniewie (Plönendorfer Schleuse), dzisiaj rozebraną, a obok, strzegącą jej bezpieczeństwa i śledzącą ruch na rzece oraz w śluzie, redutę - Fort Neufähr (też już nie istniejący).

W 1895 roku otwarto budowany od 1889 r. Przekop Wisły (Weichseldurchstich) między Świbnem (Schiewenhorst) a Mikoszewem (Nickelswalde). Teren dawnych Nowych Nizin Nadmorskich otoczony został ramionami Wisły i powstała wyspa, nazwana później Wyspą Sobieszewską.

Spływ lodu w 1895 roku miał następować starym korytem Wisły, natomiast wysoką, spiętrzoną wodę wiosenną postanowiono skierować do rynny przekopu i "kinety", wąskiego odcinka wykopanego wśród wzgórz wydmowych, powodując wypłukanie zalegających tam jeszcze materiałów. Na siedem kilometrów przed początkiem przekopu utworzył się jednak zator lodowy. Zaistniała obawa, że przy tak szybko przybierającej wodzie może dojść do jej rozlania na Żuławy. Lód ruszył jednak i wpłynął do przekopu. 31 marca 1895 roku o godzinie 15.45 rzeka połączyła się z Bałtykiem.Uroczystego otwarcia, z osobistego polecenia cesarza Wilhelma II, dokonał nadprezydent Prus Zachodnich, Gustaw von Gossler. Niebawem wąski strumień wody rozszerzył się do 300 metrów. W ciągu pierwszych szesnastu godzin szybki nurt wyniósł do Zatoki Gdańskiej ok. 2 mln m3 ziemi. Do jesieni znalazło się tam dalszych 7 mln m3.

"Na najwyższym wzniesieniu wydmy w Nickelswalde (Mikoszewie) zbudowano prowizoryczny domek z drągów sosnowych, służący jako schronienie pana nadprezydenta (Oberpräsident) i jego świty. Rów oddzielający przekop od morza miał około 1 metra szerokości. Wokół na usypanym pagórku zgromadził się tłum ludzi. Na początku stali różni prominenci, dalej zwykli ludzie. Pięknie wypolerowany i ozdobiony kwiatami szpadel został wręczony nadprezydentowi Gosslerowi, aby ten dokonał uroczystego przebicia nowego ujścia Wisły. Ze słowami: Błogosławię to wielkie dzieło prowincji zachodniopruskiej, nadprezydent uczynił pierwszy sztych szpadlem, po czym uniósł go w górę, co tłum przyjął z wielkim entuzjazmem. W tym momencie na prawym brzegu ruszyło z kopyta 50 furmanek, które dotychczas odgradzały groblę od gapiów. W pośpiechu, z woźnicami strzelającymi z batów na wiwat, opuściły one rejon grobli.

Heinitz Albert Pohl, "Z zapisków Nickelswalde"


Waldemar Nocny

Copyright © 2000-2017 by Bartosz Gast & Maciej Kifner. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Engine aplikacji: Dobis.pl       Design: Siter.pl 

W naszym serwisie wykorzystujemy pliki cookies w celach reklamowych, statystycznych i do personalizacji stron. Możesz wyłączyć używanie plików cookies w przeglądarce internetowej jednak może to uniemożliwić poprawne działanie witryny.

Patronat nad serwisem    Hotel Bartan Sobieszewo